Onderwijsdienstplicht voor elke volwassen Nederlander

Ik zie, ik zie regelmatig rampscenario’s in de krant over het grote lerarentekort. Vele babyboomers gaan met pensioen en er zijn te weinig studenten aan de lerarenopleidingen om dit tekort op te vullen. Tussen 2010 en 2012 zijn jaarlijks ruim 10.000 nieuwe leraren nodig. Een te laag aanzien en een te lage beloning worden als de belangrijkste oorzaken genoemd. Op die gebieden maatregelen treffen lijkt dus rationeel en logisch. Maar er zijn ook creatievere oplossingen denkbaar. Ik kom er heel wat tegen en zet ze hieronder op een rij. Daarna voeg ik er uiteraard mijn eigen creatieve idee aan toe ;-).

Het Ministerie van OCW legde in 2005 vier oplossingen voor aan het Nederlandse volk:
1. Het lesgeven anders organiseren waarbij leraren en ondersteunend personeel meer in een team werken
2. Afgestudeerden aan HBO en WO de mogelijkheid geven om in één jaar hun lesbevoegdheid kunnen halen
3. Mensen van buiten het onderwijs een dag per week op een school laten helpen of lesgeven
4. Mensen met een HBO-diploma met bijscholing direct voor de klas zetten (huidig zij-instromersbeleid).

De Commissie Leraren o.l.v. SER-voorzitter Rinnooy Kan boog zich in de zomer van 2007 over het probleem van het lerarentekort en kwam in september met het rapport “LeerKracht!” waarin de volgende oplossingen stonden:
1. een betere beloning, d.m.v. o.a. vijf salarisschalen voor leraren, gebaseerd op hun opleidingsniveau
2. een sterker beroep d.m.v. o.a. een register waarin alle bevoegde leraren staan ingeschreven, inclusief hun opleidingsniveau. In dit register wordt ook bijgehouden wat elke leraar doet op het gebied van bijscholing en wie niet genoeg doet aan het bijhouden van zijn vak wordt uit het register geschrapt.
3. een professionelere school met goede coaching voor startende docenten en meer betrokkenheid van en meer invloed op beslissingen voor de leraren.

De Nationale Denktank, een multidisciplinair team van ongeveer twintig veelbelovende masterstudenten, pas afgestudeerden en promovendi dat gedurende drie maanden aan creatieve en innovatieve oplossingen voor een maatschappelijk probleem werkt, kwam op 19 december 2007 met het rapport “Succes op School!” met daarin 12 frisse ideeën voor het onderwijs:
1. Iedere leerling wordt gekoppeld aan een talentcoach die in gesprekken de leerling helpt zijn talenten te ontdekken en bewustere schoolkeuzes te maken
2. Nederlands toptalent wordt gestimuleerd met een excellentieprogramma
3. De relatie van ouders met de school moet worden ingericht als een Educatief Partnerschap Ouders & School (EPOS).
4. Met zomerscholen kunnen scholen verbreding, verdieping en extra ondersteuning bieden zonder dat docenten tijden het schooljaar extra belast worden
5. Doorgroeitrajecten voor docenten (DVD) zorgen voor uitdagende loopbaanperspectieven en gaan uitstroom tegen
6. Persoonlijke Assistent Leraren (PAL) verlichten het takenpakket van de docent
7. Permanente Educatie Docenten (PED) zorgt voor behoud en verdere ontwikkelding van de kwaliteit van leraren, te vergelijken met artsen
8. Het imago wordt verbeterd door een campagne naar Brits voorbeeld
9. Een actiecomité HAVO gaat onderzoeken hoe de HAVO beter kan aansluiten bij de rest van het onderwijssysteem
10. Een InnovatieFonds Onderwijs (InFO) gaat succesvolle onderwijsinnovaties identificeren, begeleiden en opschalen
11. De Scholen Totaal Evaluatie Ranglijst (STER) maakt de prestaties van scholen transparant en vergelijkbaar voor leerlingen en ouders
12. Succesvolle doorstroom van een leerling naar vervolgonderwijs of de arbeidsmarkt wordt beloond met een aankomstbonus voor de school of talentcoach van de leerling.

Het Ministerie van OCW reageerde als volgt op bovenstaand rapport: “Wij zijn volop bezig met het verbeteren van de kwaliteit van het Nederlandse onderwijs. Alle creatieve, vernieuwende en uitvoerbare ideeën die een positieve bijdrage leveren aan deze doelstelling zijn dan ook welkom. Dat geldt ook voor de plannen van de Nationale DenkTank. Wij zullen de aanbevelingen uiteraard grondig bestuderen.”

Het Nederlands Centrum voor Sociale Innovatie (NCIS) wil onderzoeken wat de mogelijkheden zijn voor de docenten als ze een voorbeeld nemen aan andere professionele beroepsgroepen als advocaten, consultants, accountants en artsen. Deze professionals kunnen op verschillende manieren hun beroep uitoefenen: als kleine zelfstandige (ZZP’er), in een maatschap of in loondienst bij een grote organisatie. Stel dat docenten als niet -levenslang- in dienst zijn van een school maar kunnen werken als ZZP’er of in een maatschap. Dan komen de factoren ondernemerschap, andere verdienmodellen, flexibiliteit, eigen verantwoordelijkheid voor professionele standaarden en kwaliteit en een brede herwaardering van het beroep om de hoek kijken (december 2006).
Leuke gedachte!

De SP vindt dat de duizenden leraren die de klas hebben verlaten om carrière te maken als onderwijsadviseur, coördinator, lesontwikkelaar of schoolmanager weer terug voor de klas moeten. Dan vermindert de bureaucratie ook meteen.
Scholen zouden geen onderwijsadviseurs mogen inschakelen die niet ook zelf lesgeven. En ook OCW-ambtenaren moeten part-time voor de klas gaan staan zodat zij weer voeling krijgen met het onderwijs. Dit vond men in oktober 2006.
Leuke gedachte!

Het CDA pleit voor studenten voor de klas om het dreigende lerarentekort terug te dringen voor ondersteunende werkzaamheden. Zo zouden studenten tijdens hun stage kunnen worden ingezet voor het geven van bijles, het nakijken van tentamens, het begeleiden van practica en het geven van voorlichting. Een vrijwillige stage op scholen maakt studenten wellicht enthousiast om de overstap te maken naar het lerarenvak. Dit idee dateert van november 2006.
Ook prima uitvoerbaar lijkt me!

Ik wil er zelf nog een creatief idee aan toevoegen. Als we met zijn allen het onderwijs van onze kinderen zo belangrijk vinden, dan moeten we het met zijn allen oplossen. Vele handen maken licht werk.
Ik zie, ik zie daarom een soort “onderwijsdienstplicht” voor me. Voor elke Nederlander tussen de 30 en de 65 naar voorbeeld van de militaire dienstplicht. Stel dat iedere Nederlander een jaar van zijn carrière moet geven aan het nationale onderwijs. Dus niet voor scholieren, studenten of net afgestudeerden (zoals de maatschappelijke stage die in 2001 al werd bepleit), maar voor mensen met levens- en werkervaring en waarschijnlijk een grotere motivatie om “iets terug te geven aan de maatschappij” dan een twintiger.
Uiteraard moet je psychisch worden ”goedgekeurd” net als bij de vroegere militaire dienstplicht én worden getraind voor het gekozen “rol”. Maar er zijn vele rollen denkbaar waarin veel mensen hun ei kwijt kunnen: als docent op allerlei niveaus en allerlei vakken, als ondersteuner, als leerlingcoach, etc.
Belangrijk hierbij lijkt me dat je enige mate van vrijheid hebt wanneer in je carrière je je onderwijsdienstplicht invult. Er zijn mijns inziens genoeg volwassenen die ergens in hun loopbaan een natuurlijk moment tegen komen om tijdelijk iets totaal anders te gaan doen.

Als we even rekenen:
Er zijn 8 miljoen Nederlanders van 30 – 65 jaar (CBS).
Stel dat 25% niet geschikt is, dan houden we 6 miljoen Nederlanders over.
Aangezien je 35 jaar de tijd hebt om de onderwijsdienstplicht in te vullen, kiest elk jaar gemiddeld 1/35e deel van die groep ervoor om zich te “melden”. Dat levert elk jaar ruim 170.000 extra mensen in het onderwijs op!
En een deel wordt vast zo enthousiast dat ze in het onderwijs werkzaam willen blijven....

Ik stuur het idee eens naar het ministerie, misschien krijg ik een reactie.

Op 6 maart 2008 heb ik dit idee verstuurd naar de minister en de twee staatssecretarissen.

Op 19 mei 2008 kreeg ik een reactie van minister Plasterk zelf! Hij schrijft dat hij mijn meedenken op prijs stelt en dat het aanpakken van het lerarentekort gebaat is bij creatieve ideeën. Een onderwijsdienstplicht vindt hij echter een stap te ver. Het faciliteren van een tijdelijke uitstap naar het onderwijs vanuit het bedrijfsleven is wel een idee dat hij serieus gaat bespreken.